مرتضى راوندى

491

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

شكايت از عهدشكنى فرانسويان ميرزا شفيع ، در نامه‌اى كه به سوماريپا ، مترجم سفارت فرانسه در بغداد نوشته ، از خلف‌وعدهء فرانسويان شكايت مىكند و پس از مقدمه‌اى مىنويسد : « . . . اينكه خواهش نموده بوديد كه ازين طرف مجددا ابواب اظهار دوستى گشاده شود . . . آن عاليشان خود مطلع است كه الىحالى ازين قبيل تعارفات ظاهرى بسيار اتفاق افتاده و بهيچوجه فايده و ثمرى حاصل نشده . مىبايد كارى كرد كه مفيد فايده باشد . . . مكرر قلمى شده است كه هرگاه پادشاه فلك‌بارگاه فرانسه و رجال آن دولت بهيه مىخواهند كه رفع بدنامى خود كرده در عالم محمود و نيكنام باشند اين معنى براى آن دولت ميسر نخواهد شد ؛ بجز اينكه عهد و ميثاقى كه در خصوص اخراج روسيه با دولت قاهره بسته‌اند ، وفا نمايند كه راه عرض و استدعايى براى اين خيرخواه به دست آيد . . . خلف عهد و سست‌پيمانى شما كه عالمگير شده و از ايلچيان و فرستادگان آن دولت هركه به اين ولايت آمده هزارگونه سخنان دوستانه مسموع گرديده و يكى از قوه به فعل نيامده ؛ يكى مذكور ساخته كه ايمپراتور اعظم ، از راه دريا ، هزار تفنگ فرستاده ؛ يكى نويد داده كه پنجاه عرادهء توپ مىآورند ؛ يكى دگر گفته كه پادشاه محض خاطر شما با روسيه مصالحه كرده ، ايلچى فرستاده كه روسيه را بيرون نمايند . ما هم به همين هوس ، موسى لاژار را تدارك كلى نموده نزد گدويچ ، سردار روسيه ، فرستاديم . بعد از ورود آنجا به سردار و كار - گزاران اين دولت تكليف و اهتمام مىنمود كه شما قلاع را خالى كرده به روسيه واگذاريد تا من بناى متاركه ميان شما بگذارم . اينهمه معلم و مهندس كه از آن دولت در آنجا بودند ، با آنكه كمال محبت و نوازش دربارهء ايشان به‌عمل آمده . . . همين كه بناى دعوا و جنگ با روسيه شده يك جا خود را كنار كشيده نزديك نيامدند . عسكرخان را با پنجاه هزار تومان تحفه و هدايا روانهء پاريس فرمودند ؛ سه چهار سال او را در آنجا نگاه داشته با ده هزار تومان قرض روانه ساختند ؛ به خلاف اين طرف كه ايلچيان را با تدارك به هر نوع كه دلخواهى ايشان بود روانه كردند . . . چرا بايد رجال آن دولت جاويد . . . ننگ بدعهدى و سست‌پيمانى را كه از همهء عيوب بدتر است بر خود پسنديده ، چشم از پاس عهد و نگاهدارى پيمان بپوشند . . . آنچه اظهار و قلمى شد محض دوستى و خيرخواهى بود . چنانچه آن عاليشان صلاح داند ، همين نوشته را انفاذ پاريس ، نزد امناى دولت بهيهء فرانسه نمايد . پيوسته مترصد اخبارات و مرجوعات مىباشد . . . » « 20 » نامهء لابلانش فرانسوى به ميرزا شفيع در نامهء مورخهء رجب المرجب 1222 مطابق 8 ماه سپتامبر 1807 ميلادى ، لابلانش علت اصلى پيروزى روسها را خلف وعده و سست - عهدى اولياى دولت ايران مىداند و مىنويسد : « . . . عالىحضرت سلطانى مجددا فرموده بودند كه به امداد عسكر شاهزادهء اعظم اكرم ، خزينه و زنبوركخانه و اسباب قتال و دسته‌دسته جنگيان كارآزموده را به صوب آذربايجان روانه فرموديم . پس از اين ، بارها وعدهء مكرر نموده بودند كه من بعد خوددارى در جنگ نخواهد شد ؛ و باز در

--> ( 20 ) . يكصدوپنجاه سند تاريخى از جلايريان تا پهلوى ، به اهتمام سرهنگ جهانگير قائم‌مقامى ، ص 155 به بعد .